Piylənmə yalnız çəki göstəricisi deyil — piyin bədəndə harada toplanması, hansı ağırlaşmalara yol açması və hansı yolla azaldılması ayrıca qiymətləndirilir. Portal bu qiymətləndirmənin addımlarını çəkisini nəzarətə almaq istəyən oxucu üçün izah edir.
Piylənmə (obezitə) orqanizmdə piy toxumasının həddən artıq toplanması ilə xarakterizə olunan ciddi xroniki xəstəlikdir. Bu vəziyyət sağlamlıq problemlərinə yol açaraq həyat keyfiyyətini aşağı sala bilər. Piylənmə çoxfaktorludur — yaranmasında genetik, ətraf mühit, psixoloji və metabolik amillər birgə rol oynayır.
Əsas səbəb enerji tarazlığının pozulmasıdır: qəbul edilən kalori sərf ediləndən çox olduqda artıq kalorilər bədəndə piy şəklində toplanır. Yüksək kalorili qidaların, fast food və qazlı içkilərin tez-tez istehlakı və hərəkətsiz həyat tərzi bu tarazlığı pozur.
Ailəsində piylənmə olanlarda risk daha yüksəkdir. Stres, yuxu çatışmazlığı, hipotireoidizm və Kuşinq sindromu kimi hormonal pozğunluqlar, bəzi dərman preparatları da çəki artımına səbəb ola bilər.
Müalicə kompleks yanaşma tələb edir. Kalori qəbulu nəzarətə alınır; meyvə, tərəvəz, tam taxıllar və az yağlı zülal mənbələri ilə zəngin pəhriz, həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikdə aerobik məşq tövsiyə olunur.
Davranış terapiyası — yemək vərdişlərinin dəyişdirilməsi, stresin idarə edilməsi — prosesi dəstəkləyir. Bəzi hallarda həkim nəzarəti altında dərman preparatları, ağır hallarda isə bariatrik cərrahiyyə tətbiq oluna bilər.
Növləri
Piy qarın nahiyəsində toplanır; metabolik sindrom, ürək-damar xəstəlikləri və 2-ci tip diabet riskini artırır.
Piy omba və bud nahiyəsində yığılır; metabolik riskləri daha az artırır, lakin osteoartritə səbəb ola bilər.
Həddən artıq qida qəbulu və az fiziki aktivlik nəticəsində yaranır; genetik meyillik də rol oynayır.
Hipotireoidizm, Kuşinq sindromu, hiperinsulinizm və ya hipofiz pozğunluqları nəticəsində meydana gəlir.
Hipotalamusun zədələnməsi iştahanın və enerji balansının tənzimlənməsini pozur.
Prader–Willi sindromu kimi genetik sindromlar səbəb ola bilər.
Dərəcə Bədən Çəki İndeksi (BÇİ) əsasında müəyyən edilir: artıq çəki 25.0–29.9, I dərəcəli piylənmə 30.0–34.9, II dərəcəli 35.0–39.9, III dərəcəli (morbid) piylənmə isə 40.0 və yuxarı.
Diaqnoz BÇİ göstəricisi ilə başlayır: 18.5–24.9 normal çəki, 25.0–29.9 artıq çəki, 30.0 və yuxarı isə piylənmə sayılır. Bu göstərici yağın paylanmasını nəzərə almadığı üçün bel çevrəsi də ölçülür — kişilərdə 94 sm, qadınlarda 80 sm-dən çox göstərici ürək-damar və diabet riskini artırır.
Anamnez və fiziki müayinədə qidalanma vərdişləri, fiziki aktivlik və ailə anamnezi qiymətləndirilir; laborator müayinələrə lipid profili, aclıq qlükozası və hormon analizləri (TSH, FT4, kortizol) daxildir. Bəzi hallarda DEXA, bioelektrik impedans analizi, MRT və ya KT tətbiq olunur.
Ağırlaşmalar
Nəticələr həm fiziki, həm də psixoloji sağlamlığı əhatə edir.
Məqalələr
Piylənmə (obezitə), bədəndə artıq yağ yığılması ilə xarakterizə olunan və müxtəlif sağlamlıq problemlərinə yol aça bilən ciddi bir vəziyyətdir. Piylənmənin…
OxuPiylənmə (obezit) bədəndə həddən artıq piy yığılması ilə xarakterizə olunan və müxtəlif sağlamlıq problemlərinə yol aça bilən ciddi xroniki xəstəlikdir…
OxuPiylənməyə səbəb olan yalnış qidalanma vərdişləri hansılardır? Piylənmə (obezitə) bədəndə artıq yağ toplanması ilə nəticələnən və müxtəlif sağlamlıq…
OxuPiylənmə bədəndə həddən artıq piy yığılması ilə xarakterizə olunan ciddi xroniki xəstəlikdir. Onun yaranmasında müxtəlif amillər rol oynayır ki, bunlardan biri…
OxuPiylənmə bədəndə həddən artıq piy toplanması ilə xarakterizə olunan ciddi xroniki xəstəlikdir. Bu vəziyyət, müxtəlif sağlamlıq problemlərinə yol açaraq həyat…
OxuPiylənmə bədəndə həddən artıq piy yığı ilə xarakterizə olunan ciddi xroniki xəstəlikdir. Bu vəziyyət müxtəlif sağlamlıq problemlərinə yol açaraq, həyat…
OxuPiylənmə orqanizmdə piy toxumasının həddən artıq toplanması nəticəsində yaranan və bədən kütləsinin artması ilə xarakterizə olunan ciddi xroniki xəstəlikdir…
Oxu
Baku Medical Plaza klinikası, Endokrinologiya şöbəsinin müdiri.
Dr. Hidayət Məmmədzadə — Baku Medical Plaza klinikasının Endokrinologiya şöbəsinin müdiri. 1998-ci ildən həkimdir; endokrinologiya, diabetologiya və pediatrik endokrinologiya üzrə ixtisaslaşıb.
Həkim haqqında ətraflıBaku Medical Plaza — M.Rəfili və R.Behbudov küçələrinin kəsişdiyi 389-cu məhəllə, Nəsimi rayonu, Bakı.
